Een overzicht van het zonnestelsel
Basiskenmerken
Het zonnestelsel bestaat uit de
zon; de negen planeten, ongeveer 100 satellieten van planeten,
een groot aantal
kleinere lichamen
(kometen en asteroïden) en het interplanetaire medium.
Het
binnenste gedeelte van het zonnestelsel bestaat uit de zon,
Mercurius,
Venus,
Aarde en
Mars:
De planeten in het buitenste deel van ons zonnestelsel zijn
Jupiter,
Saturnus,
Uranus,
Neptunus en
Pluto:
De omloopbanen van de planeten zijn ellipsen
met de Zon in één van de brandpunten.
Met uitzondering van Mercurius en Pluto zijn alle banen bijna cirkelvormig.
De banen van de planeten liggen allemaal ongeveer in hetzelfde
vlak (de ecliptica die bepaald wordt door het baanvlak van de Aarde)
. Het eclipticavlak wijkt slechts 7 graden af van het vlak van de
Zonsevenaar.
De baan van Pluto wijkt het meest af van het eclipticavlak (ongeveer 17 graden).
De omloop van de planeten rond de zon is voor allen in dezelfde richting
(tegenwijzerzin als wij er op neer kijken vanaf de noordpool van de zon);
en de rotatie rond hun as is, met uitzondering van Venus en Uranus, ook in dezelfde richting.
(Voor een interactief zicht op de actuele posities van de planeten kunnen we surfen naar
Solar System Live,
het interactieve Planetarium van het Web.)
De bovenstaande compositie toont de negen planeten
op schaalgrootte (zie Appendix 2 voor meer informatie).
Om de relatieve afstanden in het zonnestelsel beter te kunnen voorstellen is het
handig om het zonnestelsel te reduceren tot één miljardste.
De Aarde zou dan ongeveer 1,3 cm in diameter zijn (de grootte van een druif).
De Maan zou zich op een voet afstand bevinden.
De zon is dan 1,5 meter in diameter (ongeveer de grootte van een persoon) en
150 meter van de aarde verwijderd.
Jupiter is dan 15 cm in diameter (de grootte van een pompelmoes) en 750 meter verwijderd
van de Zon.
Saturnus (de grootte van een appelsien) is 1500 meter verwijderd;
Uranus en Neptunus (citroenen) zijn 2000 en 3000 meter verwijderd.
Met deze schaal zou een persoon herleid worden tot de grootte van een atoom.
In de bovenstaande illustratie vindt je de vele
kleine lichamen die ons zonnestelsel bevolken niet terug:
de satellieten van de planeten; het grote aantal
asteroïden (kleine
rotsachtige lichamen)
die in een baan rond de zon bewegen, meestal tussen Mars en Jupiter;
en de kometen (kleine ijslichamen) die via een langgerekte baan vanuit
de uiterste regionen van ons zonnestelsel naar de zon toe vallen en dan opnieuw verdwijnen.
Op een paar uitzonderingen na, bevindt de baan van de satellieten rond de planeten in hetzelfde vlak als de baan
van de planeten zelf. Maar dit is zeker niet de algemene regel voor de kometen en de asteroïden.
Classificatie
De classificatie van deze hemellichamen
is soms het voorwerp van meestal kleinere discussies. Traditioneel,
wordt het zonnestelsel ingedeeld in
planeten (de grote lichamen
die rond de zon draaien),
hun
satellieten (t.t.z. manen, objecten van uiteenlopende grootte die rond de planeten cirkelen,
asteroïden (kleine massieve objecten in een baan rond de zon) en
kometen
(kleine ijsvormige objecten met heel excentrische banen).
Maar het zonnestelsel is toch wel wat complexer dan hierboven gesuggereerd wordt:
- er zijn verschillende manen die groter zijn dan Pluto en twee zelfs groter dan Mercurius;
- er zijn verschillende kleinere manen die waarschijnlijk ingevangen asteroïden zijn;
- Het ijs van kometen verdampt soms helemaal zodat ze op asteroïden gaan lijken;
- De Kuiper Gordel objecten en ook anderen zoals
Chiron passen helemaal niet in het schema;
- De Aarde/Maan en Pluto/Charon systemen
worden soms beschouwd als "dubbelplaneten".
Andere classificaties die gebaseerd zijn op de chemische samenstelling en/of de oorsprong van de hemellichamen
kunnen vanuit fysisch oogpunt beschouwd worden als meer waardevol.
Maar meestal levert dit zowel een overdreven aantal klassen als te veel uitzonderingen op.
De conclusie is dat vele objecten uniek zijn en onze huidige kennis onvoldoende is om te komen
tot duidelijk afgebakende categorien.
In de volgende pagina's zullen wij ons baseren op de conventionele classificatie.
De negen lichamen doorgaans aangeduid als planeten worden meestal, op verschillende manieren,
verder onderverdeeld:
- op basis van hun samenstelling:
- aardse of steenachtige planeten:
Mercurius, Venus, Aarde, en Mars:
- De aardse planeten zijn hoofdzakelijk samengesteld uit steen en metalen
en hebben relatief hoge dichtheden, een trage rotatie,
een vast oppervlak, geen ringen en een paar satellieten.
- joviaanse
of gas planeten: Jupiter, Saturnus, Uranus, en Neptunus:
- De gasplaneten bestaan voornamelijk uit waterstof en helium
en hebben een lage dichtheid,
een snelle rotatie, een diepe atmosfeer, ringen
en meerdere satellieten.
- Pluto.
- op basis van hun grootte:
- kleine planeten: Mercurius, Venus, Aarde, Mars en Pluto.
- De kleine planeten hun diameters zijn kleiner dan 13000 km.
- reuzeplaneten: Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus.
- De reuzenplaneten hebben diameters groter dan 48000 km.
- Mercurius en Pluto worden soms beschouwd als de kleinere planeten
(niet te verwarren met planetoïden dat een synoniem is voor
asteroïden).
- De reuzenplaneten worden soms aangeduid als gasreuzen.
- op basis van hun relatieve positie t.o.v. de Zon:
- binnenplaneten: Mercurius, Venus, Aarde en Mars.
- buitenplaneten: Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus en Pluto.
- De asteroïdengordel tussen Mars en Jupiter vormt de grens
tussen het binnen zonnestelsel en het buiten zonnestelsel.
- op basis van hun relatieve positie t.o.v. de aarde:
- binnenste planeten: Mercurius en Venus.
- korter bij de zon dan de aarde.
- De binnenste planeten vertonen van op aarde net zoals de Maan schijngestalten.
- Aarde.
- buitenste planeten : van Mars tot Pluto.
- verder van de zon dan de aarde.
- vertonen geen schijngestalten.
Foto's
Noot: de meeste foto's in de
De Negen Planeten hebben geen echte kleuren.
De meeste van hen zijn gemaakt door een combinatie van
verschillende zwart/wit beelden met gebruik van verschillende kleurenfilters.
- De Negen Planeten montage (grotere versie dan hierboven)
36k jpg
- Omloopbanen (grotere versie dan de vorige)
41k jpg
- vergelijking van de zon en de grotere planeten (van Extrema)
41k gif
- vergelijking van de aarde en kleinere lichamen (van Extrema)
35k gif
- Voyager 1 : mozaiëk van het zonnestelsel van op een afstand van 4 miljard km.
36k jpg;
85k gif
(info)
- Voyager 1 beelden van 6 planeten van op een afstand van 4 miljard km.
483k gif
(info)
Meer Algemeen Overzicht
De Grote Vragen
- Hoe is het zonnestelsel ontstaan? Algemeen neemt men aan
dat het zonnestelsel gevormd is uit een nevel
van stof en gas. Maar de details
zijn ver van duidelijk.
- Zijn er planetenstelsels rond andere sterren ?
Er zijn duidelijke aanwijzingen dat er rond andere sterren planeten van de grootte van Jupiter een omloop hebben.
Er zijn nog steeds geen planeten die op de aarde lijken gevonden. Het is bijna niet aan te nemen dat de aarde "iets" uniek zou
zijn, maar het is wachten op concrete aanwijzingen.
- Is ergens anders leven in ons zonnestelsel ? Als het antwoord neen is, waarom is de aarde dan zo uniek ?
- Is er leven buiten het zonnestelsel ? Intelligent leven?
- Is leven eerder uitzonderlijk of zelfs uniek
in de evolutie van het universum of is leven overal en algemeen
verspreid in het heelal ?
Antwoorden op deze vragen, zelfs gedeeltelijke, zouden voor ons van enorme
betekenis zijn. Antwoorden op de minder moeilijke vragen van de volgende pagina's kunnen ons
op weg helpen deze belangrijke vragen te beantwoorden.
Veel geluk bij je verdere ronde door het zonnestelsel !
...
Nederlandstalige Verwijzingen
... Overzicht
...
Zon
...
Bill Arnett (
vertaling door
Guido Hemeleers)
