|
Mars is de vierde planeet vanaf de zon en de zevende in grootte:
omloopbaan: 227.940.000 km (1,52 AE)vanaf de Zon diameter: 6.794 km massa: 6,4219e23 kg
Mars (Grieks: Ares) is de god van de oorlog. Waarschijnlijk kreeg de planeet deze naam wegens haar rode kleur. Mars wordt ook wel de Rode Planeet genoemd. (Een interressante opmerking : de Romeinse god Mars was de god van de landbouw vooraleer hij geassocieerd werd met de Griekse ; zij die ervoor gewonnen zijn om Mars te koloniseren en aan te paasen aan aardse omstandigheden zullen wellicht deze uitleg verkiezen.) De naam van de maand maart is afgeleid van Mars.
Mars is reeds gekend sedert prehistorische tijden. De planeet is nog altijd voor de science fiction schrijvers de meest verkozen plaats in het zonnestelsel (buiten de aarde!) voor bewoond leven. Ondanks dat de fameuze "kanalen" gezien door Lowell en anderen inbeelding waren, blijft Mars nog steeds voor beroering zorgen. Denken we maar aan de commotie, ook door sommigen in de Vlaanderen en Nederland, wanneer eventjes bleek dat er sporen van leven werden gevonden op een meteoriet van Mars .
Mariner 4
heeft als eerste Mars bezocht in 1965. Verschillende anderen
volgden waaronder de Vikinglanders
in 1976 (links). De laatse jaren is er opnieuw grote
belangstelling voor Mars. Vooral de Verenigde Staten benutten
alle mogelijkheden om sondes naar Mars te sturen. Maar ook Japan
doet zijn duit in het zakje.
De baan van Mars is vrij elliptisch. Een gevolg daarvan is een temperatuurschommeling van 30 graden al naargelang de afstand van Mars tot de zon. De Vikinglanders hebben vastgesteld dat de temperatuur op de bodem van Mars varieert van -80 C tot +20 C.
Alhoewel Mars heel wat kleiner is dan de aarde, is de oppervlakte van Mars even groot als de landoppervlakte van de aarde.
Op uitzondering van de
aarde na, heeft Mars 
het
meest gevarieerde en interessantste terrein van alle aardse planeten, sommige delen zijn
zelfs heel spectaculair:
Het grootste deel van het oppervlak is heel oud en bekraterd , maar er zijn ook heel wat jongere valleien met kloven, heuvels en vlakten.
In het zuiden van
Mars domineren oudere bekraterde hooglanden (links) gelijkend op
de hooglanden van de Maan. Het noordelijk
gedeelte van Mars is heel wat jonger, is ook een heel stuk
vlakker en heeft wellicht een heel stuk meer geschiedenis achter
de rug. Aan de grens tussen beide halfronden is er over
verschillende kilometers een abrupt hoogteverschil. De oorzaak
hiervan is niet bekend (sommigen suggereren dat het het gevolg is
van een grote inslag juist na de vorming van Mars). Sommige
wetenschappers twijfelen of deze abrupte overgang wel reëel is. Mars Global Surveyor moet
hierover uitsluitsel brengen.
Van de binnenkant van Mars kunnen wij alleen iets te weten komen uit afleiding van de gegevens van de bodem. De meest aannemelijke theorie is de volgende : een dichte kern met een straal van 1700 km, een gesmolten stenen mantel iets dichter dan die van de aarde en een dunne korst. De afwezigheid van een magnetisch veld wijst er op dat Mars waarschijnlijk een vaste kern heeft. De relatief lage dichtheid van Mars in vergelijking met de andere aardse planeten wijst er op dat de kern van Mars een hoog gehalte heeft van geoxideerd materiaal.
Net zoals op Mercurius en de Maan, is er op Mars geen platentektoniek; er is dus geen horizontale beweging van het oppervlak zoals op aarde wat de oorzaak is van de vorming van de bergketens. Omdat er geen horizontale verplaatsing is, blijven de hete plekken die zich onder de korst bevinden steeds op dezelfde plaats t.o.v. het oppervlak. Hierdoor, en ook door de lage aantrekkingskracht, kon de Tharsis uitstulping met zijn enorm grote vulkanen ontstaan.
Er zijn duidelijke sporen van erosie op
verschillende plaatsen terug te vinden. In het verleden moet er
vloeibaar water op Mars geweest zijn. Misschien waren er zelfs
oceanen. Het lijkt er op dat dit slechts een korte periode
geduurd heeft en plaats gevonden heeft in al lang vervlogen
tijden; de ouderdom van de geërodeerde kanalen wordt geschat op
4 miljard jaar. (Valles Marineris is NIET gevormd door stromend
water. Het is gevormd door uitzetting en inkrimping van de korst
net zoals de vorming van Tharsis.)
In het begin van de geschiedenis leek Mars veel meer op de aarde. Net zoals bij de aarde is het grootste gedeelte van de koolstofdioxide in de atmosfeer opgevangen door koolstofgesteenten. Maar doordat Mars, in tegenstelling tot de aarde, geen platentektoniek heeft is Mars niet in staat om de koolstofdioxide opnieuw in de atmosfeer te brengen. Er is dan ook quasi geen broeikaseffect aanwezig op Mars. Het oppervlak van Mars is dan ook veel kouder in vergelijking met de aarde zelfs als Mars zich op dezelfde afstand van de zon als de aarde zou bevinden.
Mars heeft een heel dunne atmosfeer die voornamelijk bestaat uit de weinige resten van de vroegere koolstofdioxide (95,3%) en ook stikstof (2,7%), argon (1,6%) en zelfs een weinig zuurstof (0,15%) en water (0,03%). De gemiddelde druk op het oppervlak van Mars is slechts 7 millibar (minder dan 1% van de aarde). Maar de druk varieert enorm met de hoogte, zo is in de diepste bassins de druk ongeveer 9 millibar terwijl bij de top van de Olympus Mons de druk ongeveer 1 millibar is. Maar de atmosfeer is dik genoeg om stofstormen mogelijk te maken die gedurende maanden over heel de planeet waaien. Alhoewel, net zoals op Venus, de atmosfeer voornamelijk uit koolstofdioxide bestaat is wegens de geringe dichtheid het broeikaseffect verantwoordelijk voor een temperatuursstijging van slechts 5 graden celsius.
Mars heeft permanente ijskappen op beide polen
die voornamelijk bestaan uit bevroren koolstofdioxide
("droog ijs"). Als het zomer is in het noorden sublimeert de koolstofdioxide en laat
een laag van waterijs achter. Wij weten niet of dat op de
zuidpool ook een laag waterijs aanwezig is omdat koolstofdioxide
daar nooit verdampt (links). Mogelijk is er ook waterijs
verborgen onder het oppervlak op de lager gelegen plaatsen. Door
de seizoenswisselingen wijzigt de grootte van de poolkappen, wat
op zijn beurt de druk van de atmosfeer met 25% doet veranderen
(zoals gemeten van op de Viking landingsplaatsen).
Recente observaties met de Hubble Space Telescope (rechts) tonen
aan dat de omstandigheden tijdens de Viking missies slechts een
momentopname zijn en nu niet meer relevant zijn. De atmosfeer van
Mars lijkt nu kouder en droger te zijn dan destijds gemeten door
de Vikinglanders (meer
details van STScI).
De Viking landers hebben experimenten uitgevoerd om leven te vinden op Mars. De resultaten waren negatief. Optimisten beweren dat slechts twee kleine monsters zijn onderzocht en dan nog van niet bepaald gunstige plaatsen. Bij toekomstige missies naar Mars zullen nieuwe experimenten uitgevoerd worden.
Sommigen veronderstellen dat een aantal meteorieten (de SNC meteorieten) van Mars afkomstig zijn.
Op 6 augustus 1996 bracht David
McKay het nieuws dat er organische bestanddelen gevonden zijn in meteorieten afkomstig van Mars. Verder
suggereerde de auteur dat deze bestanddelen samen met andere
minerale componenten een aanwijzing is van vroegere Martiaanse
microörganismen (links)
Alhoewel McKay aanvankelijk erg overtuigend klonk,
werd dit ondertussen toch al erg in vraag gesteld.Organismen
afkomstig van Mars of niet, het bracht in ieder geval heel wat
publiciteit te weeg voor het vernieuwd Marsonderzoek.
Mars heeft geen magnetisch veld.
's Nachts is Mars goed zichtbaar met het blote oog. De helderheid varieert sterk met de afstand van Mars tot de Aarde. Er zijn verschillende Web sites waar je de juiste positie van Venus (en van de andere planeten) kan terugvinden. Meer gedetaileerde en aangepaste kaarten kunnen aangemaakt worden met een planetarium programma zoals Starry Night.
Mars heeft twee kleine satellieten met een omloop op korte afstand van Mars.
Afstand Straal Massa Satelliet (000 km) (km) (kg) Ontdekker Datum --------- -------- ------ ------- ---------- ---- Phobos 9 11 1.08e16 Hall 1877 Deimos 23 6 1.80e15 Hall 1877
... Zon ... Aarde ... Maan ... Mars ... Phobos
... Jupiter ... 
Bill Arnett (vertaling door Guido Hemeleers)
