De Negen Planeten

De Kuipergordel
en
De Wolk van Oort



   Door nauwkeurige berekeningen ontdekte Jan Oort in 1950 dat er een immense "wolk" (nu de wolk van Oort genoemd) van ongeveer een triljoen (1e12) kometen rond de zon draaien ver voorbij de baan van Pluto van ongeveer 30.000 AE tot verder dan een lichtjaar. Deze wolk is de bron van de lang-periodieke kometen.

   De massa van de Oortwolk wordt geschat op ongeveer dezelfde massa als Jupiter, dus toch niet verwaarloosbaar.

   De Kuipergordel is de zone voorbij de baan van Neptunus zowat tussen 30 tot 100 AE waar zich vooral kleine ijslichamen bevinden. Zij wordt nu beschouwd als de bron van de kort-periodieke kometen.

   Occasioneel zal de baan van een 'Kuipergordel' object gestoord worden door interactie met een reuzenplaneet zodat ze de baan van Neptunus kruist. Als het object dan in de buurt van Neptunus komt dan kan het uit het zonnestelsel geslingerd worden of op een baan komen die haar in de buurt van de andere reuzenplaneten of zelfs in het binnenste van het zonnestelsel brengt.

   Momenteel zijn er zes objecten gekend tussen Jupiter en Neptunus (inbegrepen 2060 Chiron (aka 95 P/Chiron) en 5145 Pholus; bekijk de MPC's lijst). De IAU omschrijft dit type objecten als Centaurs. Hun banen zijn niet stabiel. De objecten zijn waarschijnlijk "uitgestotenen" van de Kuipergordel. Hun toekomstig lot is nog niet gekend.

   Eigenaardig genoeg lijkt het dat de objecten van de Oortwolk korter bij de zon zijn gevormd dan de objecten van de Kuipergordel. Waarschijnlijk zijn kleine objecten die gevormd zijn in de buurt van de reuzenplaneten door gravitationele effecten uit het zonnestelsel gecatapulteerd en vormden zij op verre afstand de wolk van Oort. Kleinere objecten die zich bij de vorming van het zonnestelsel op verdere afstand bevonden kenden geen interacties en bleven op hun plaats als Kuipergordel.

   Verschillende "Kuipergordel" objecten werden recent ontdekt inbegrepen 1992 QB1 en 1993 SC (bovenaan). Ze lijken sterk op kleine lichamen zoals Pluto en Triton (maar zijn nog een stuk kleiner). In 1995 zijn er 21 trans-Neptuniaanse objecten gekend (Pluto en Charon niet meegerekend); zie de MPC's lijst. Negen van hun hebben afstanden van 31 tot 36 AE, de overige acht tussen 40 en 45 AE. Tussen 36 en 40 AE werden er tot nog toe geen gevonden, waarschijnlijk een gevolg van de invloed van Neptunus. De kleurmetingen die op sommigen van de heldersten werden uitgevoerd tonen dat ze - tegen alle verwachtingen in - roodgekleurd zijn.

   Men gaat er van uit dat er tenminste 35.000 Kuipergordel objecten groter dan 100 km in diameter zijn, wat meer dan 100 maal het aantal objecten van dezelfde grootte in de hoofdasteroïdengordel is.

   Een team van astronomen onder leiding van Anita Cochran rapporteerden dat de Hubble Space Telescoop extreem kleine Kuipergordel objecten heeft ontdekt. (links). De objecten zijn heel klein ( ongeveer 20 km) en moeilijk zichtbaar. Er kunnen zo een 100 miljoen kometen zijn in lage-inclinatie banen die helderder zijn dan de HST's magnitude-28 limiet.

   Spectra and fotometrische gegevens zijn opgevangen van 5145 Pholus. Zijn albedo is heel miniem (minder dan 0,1). Zijn spectra wijst op de aanwezigheid van organische stoffen, die dikwijls heel donker zijn (zoals b.v. de kern van de Komeet Halley).

   Chiron is veruit het grootste van objecten van dit type. Chiron is ongeveer 170 km in diameter, 20 keer groter dan Halley. Als Chiron ooit in een baan die de zon nadert zou geduwd worden, zou het een spectaculaire komeet worden.

   Sommigen gaan er van uit dat Triton, Pluto en zijn maan Charon de grootste voorbeelden zijn van Kuipergordel objecten.

   Zij zijn waarschijnlijk overblijfselen van de oorspronkelijke nevel waaruit het zonnestelsel is gevormd. Hun samenstelling en hun verspreiding betekent interessante informatie voor zij die het ontstaan van het zonnestelsel bestuderen.

Meer over Kuipergordel objecten

Open Vragen

  • Het bestaan van de Oortwolk is nog niet voor 100% bewezen. Al onze kennis er over is nog indirect.
  • Recente beelden van de HST bevestigen het bestaan van de Kuipergordel. Maar uit hoeveel objecten bestaat de gordel ? En wat is de juiste samenstelling ?

Inhoud ... Zon ... Kleine lichamen ... SL-9 ... Kuiper/Oort ... Asteroïden ... Gegevens Info-Ster

Bill Arnett (vertaling door Guido Hemeleers);