De Negen Planeten

Asteroïden

   Op de eerste dag van het jaar 1801 ontdekte Giuseppe Piazzi een object waarvan hij dacht dat het een nieuwe komeet was. Wanneer de omloopbaan beter bekend werd bleek dat het geen komeet was, maar eerder een kleine planeet. Piazzi noemde het object Ceres, naar een Siciliaanse Godin. In de daarop volgende jaren werden nog drie kleine objecten ontdekt (Pallas, Vesta, en Juno). Tegen het einde van de 19de eeuw waren er ongeveer 100 ontdekt.

   Ongeveer 7000 asteroïden zijn tot op heden ontdekt. Elk jaar worden er ongeveer honderd bijkomende ontdekt. Er zijn er ongetwijfeld honderdduizenden die te klein zijn om gezien te worden van op aarde. Er zijn 26 gekende asteroïden die groter zijn dan 200 km in diameter. De grootste zijn bijna allemaal ontdekt : meer dan 99% van de asteroïden groter dan 100 km zijn ontdekt. Van deze tussen 10 en 100 km zijn ongeveer de helft gecatalogiseerd. Maar we weten nog heel weinig over de kleinere; er zijn misschien wel meer dan een miljoen asteroïden met de grootte van 1 km.

   De totale massa van alle asteroïden is kleiner dan de massa van de Maan.

   243 Ida en 951 Gaspra zijn gefotografeerd door de Galileo op zijn weg naar Jupiter. Het zijn de twee enige asteroïden die van kort bij werden bestudeerd. De in februari 1996 gelanceerde NEAR zal 433 Eros onderzoeken.

   1 Ceres is veruit de grootste. Met zijn 914 km in diameter vertegenwoordigt hij ongeveer 25% van de massa van alle asteroïden samen. De volgende in grootte zijn 2 Pallas, 4 Vesta en 10 Hygiea die tussen 400 en 525 km in diameter zijn. Alle andere gekende asteroïden zijn kleiner dan 340 km.

   Er is een discussie aan de gang over de classificatie van asteroïden, kometen en manen. Een aantal planetaire satellieten zouden waarschijnlijk ingevangen asteroïden zijn . Mars's kleine manen Deimos en Phobos, Jupiter's acht buitenste manen, Saturnus buitenste maan, Phoebe, en wellicht sommigen van de nieuw ontdekte manen van Uranus en Neptunus lijken meer op asteroïden dan op de grote manen.

   Asteroïden worden geclassificeerd in een aantal types in overeenstemming met hun spectra (en dus ook hun chemische samenstelling) en albedo:

  • C-type, bevat meer dan 75% van de gekende asteroïden: extreem donker (albedo 0,03); gelijkende op koolstofhoudende chondriet meteorieten; ongeveer dezelfde samenstelling als de zon maar geen waterstof, helium en andere vluchtige stoffen;
  • S-type, 17%: tamelijk helder (albedo 0,10- 0,22); deze bestaan uit metallisch nikkel-ijzer gemengd met ijzer- en magnesiumsilicaten;
  • M-type, het meeste van de rest : helder (albedo 0,10- 0,18); zuiver nikkelijzer.
  • Er zijn ook een dozijn aantal andere minder voorkomende types.
Omdat sommigen moeilijker waar te nemen zijn (bijvoorbeeld de donkere C-types ), komen de hierboven vermelde percentages niet overeen met de reële verdeling van de asteroïden.

   Er is nog steeds twijfel over de dichtheid van Asteroïden. Tijdens de passage van de NEAR langs de asteroïde Mathilde werd het Doppler effect van de radiogolven ontleed. Hieruit kon de massa van Mathilde berekent worden. Tot ieders verrassing blijkt de dichtheid van Mathilde niet veel groter te zijn dan water.    Asteroïden worden ook gecatalogiseerd volgens hun plaats in het zonnestelsel :

  • Hoofdgordel: tussen Mars en Jupiter op 2 tot 4 AE van de zon; verder onderverdeeld in de subgroepen: Hungarias, Floras, Phocaea, Koronis, Eos, Themis, Cybeles en Hildas (genoemd naar de belangrijkste asteroïde in hun groep).
  • Aten-type: halflange baan as minder dan 1,0 AE en het aphelium verder dan 0,983 AE;
  • Apollo-type: halflange baan as groter dan 1,0 AE en perihelium op minder dan 1,017 AE
  • Amor-type: perihelium tussen 1,017 en 1,3 AE;
  • Trojanen: in de buurt van Jupiter's Lagrange punten (op de baan van Jupiter maar ofwel 60 graden voor Jupiter of 60 graden na Jupiter). Meer dan 1000 Trojanen zijn op dit ogenblik gekend; eigenaardig genoeg zijn er tweemaal zoveel die zich op 60 graden voor Jupiter bevinden als er zich op 60 graden na bevinden. (Eventueel kunnen er ook een aantal kleinere asteroïden zich in de Lagrange punten van Venus en de aarde bevinden (zie de tweede maan van de aarde) die ook soms gekend zijn als Trojanen; 5261 Eureka is een "Mars Trojaan".)

   Tussen de grote concentraties van asteroïden in de Hoofdgordel zijn er zo goed als lege zones, Kirkwood-hiaten genoemd. Deze zones corresponderen met omlooptijden die in een eenvoudige verhouding hebben met de omloop van Jupiter. Een object op zo'n plaats wordt door Jupiter naar een andere baan geduwd.

   Er zijn ook een aantal "asteroïden" in de buitenste regionen van het zonnestelsel : 2060 Chiron die een baan heeft tussen Saturnus en Uranus; de baan van 5335 Damocles loopt van in de buurt van Mars tot voorbij Uranus; 5145 Pholus heeft een omloop van Saturnus tot verder dan Neptunus. Er zullen er nog wel meer zijn, maar zulke 'planeetkruisende' banen zijn onstabiel en en zullen dan ook in de toekomst verstoord worden. De samenstelling van deze objecten lijkt meer op kometen of Kuipergordel objecten dan op gewone asteroïden. Trouwens, Chiron wordt reeds geclassificeerd als een komeet.

   4 Vesta is recent onderzocht door de Hubble Space Telescoop (links). Het interessante aan deze asteroïde is dat ze net zoals de aardse planeten uit verschillende lagen bestaat. De warmte geproduceerd door het verval van radioactieve stoffen in het binnenste van Vesta zijn onvoldoende om gesmolten materie te krijgen in zo'n klein object. Er moet dus nog een andere warmtebron aanwezig zijn. Er is op Vesta ook een enorm diep bassin als gevolg van een gigantische inslag, dit bassin is zo diep dat de mantel di zich onder de korst bevind zichtbaar is.

Asteroïden tabel

Een paar asteroïden en kometen worden, om ze te kunnen vergelijken, hieronder getoond. (afstand is de gemiddelde afstand tot de zon in duizenden kilometers; de massa is uitgedrukt in kilograms).
Nr.  Naam      Afstand   Straal     Massa Ontdekker    Datum
---- ---------  --------  ------  -------  ----------  -----
2062 Aten         144514       0,5   ?      Helin       1976
3554 Amun         145710       ?     ?      Shoemaker   1986
1566 Icarus       161269       0,7   ?      Baade       1949
 951 Gaspra       205000       8     ?      Neujmin     1916
1862 Apollo       220061       0,7   ?      Reinmuth    1932
 243 Ida          270000      35     ?      ?           1880?
2212 Hephaistos   323884       4,4   ?      Chernykh    1978
   4 Vesta        353400     263  2,38e20   Olbers      1807
   3 Juno         399400     123     ?      Harding     1804
  15 Eunomia      395500     136     ?      De Gasparis 1851
   1 Ceres        413900     457  1,17e21   Piazzi      1801
   2 Pallas       414500     261  2,18e20   Olbers      1802
  52 Europa       463300     156     ?      Goldschmidt 1858
  10 Hygiea       470300     215     ?      De Gasparis 1849
 511 Davida       475400     168     ?      Dugan       1903
 911 Agamemnon    778100      88     ?      Reinmuth    1919
2060 Chiron      2051900      85     ?      Kowal       1977

Meer over asteroïden

Open Vragen

  • Wat is de reden dat er zich tussen Mars en Jupiter in plaats van een planeet zo veel asteroïden bevinden ?
  • Welke mechanisme(n) is/zijn verantwoordelijk voor het verschil tussen metallische en steentypes?
  • Waarom zijn er meer Trojanen in het L4 punt van Jupiter dan in het L5 punt ?
  • Bestaat 4 Vesta echt uit verscheidene structuren ? Wat is zijn geologische geschiedenis ?
  • Welk mechanisme duwt asteroïden uit hun 'normale' baan zodat ze in een baan terecht komen die die van de aarde kruist ? Wat is de waarschijnlijkheid dat een grote komeet of asteroïde in een bepaald jaar op de aarde neerstort ?
  • Men was oorspronkelijk van plan om de Cassini op zijn weg naar Saturnus te laten passeren langs een asteroïde, om budgettaire redenen wordt dit idee niet uitgevoerd.
  • De NEAR sonde zal de aardscheerder 433 Eros bezoeken en ons voor het eerst heel wat informatie bezorgen over Asteroïden.

Inhoud ... Zon ... Kleine Lichamen ... Kuiper/Oort ... Asteroïden ... Gaspra ... Gegevens Info-Ster

Bill Arnett (vertaling door Guido Hemeleers);